Lái ô tô trên quốc lộ 14C và các trục chính ở Tuy Đức không khó với người đã quen đường đồi; cái khó nằm ở đường liên thôn hẹp chỉ vừa một xe, dốc đất đỏ trơn mùa mưa, nông sản phơi trên mép đường mùa thu hoạch, và chuyện tìm chỗ đỗ, quay đầu trong xóm. Xe gầm cao dễ xoay xở hơn; xe gầm thấp nên ở lại đường nhựa, bê tông.
Bài này viết cho người lái từ thành phố lên công tác, thăm người thân, đi chơi bằng ô tô riêng, và cho người địa phương mới mua xe. Nội dung gồm: chọn xe và chuẩn bị, lái trên đường hẹp và tránh xe, dốc đất, ứng xử với sân phơi nông sản, đỗ xe, mùa mưa, và những việc nên để thợ. Phần bảo dưỡng, sửa chữa kỹ thuật không nằm trong bài; xe có dấu hiệu bất thường ở phanh, lái, hãy đưa tới tiệm.
Xe nào hợp với đường Tuy Đức
Không cần xe địa hình để đi Tuy Đức, nhưng loại xe ảnh hưởng nhiều tới việc bạn đi được tới đâu:
| Loại xe | Đi tốt ở | Hạn chế |
|---|---|---|
| Xe gầm thấp (sedan, hatchback) | Quốc lộ, đường tỉnh, trục bê tông vào trung tâm | Đường đất, ổ gà sâu, gờ giảm tốc cao, rãnh nước |
| Xe gầm cao (SUV, crossover) | Thêm được đường cấp phối, đất khô | Đất đỏ sau mưa vẫn trơn nếu lốp đường trường |
| Bán tải, xe hai cầu | Phần lớn đường vào vườn khi lái đúng cách | Đường quá hẹp, cầu tạm yếu |
| Xe điện | Trục chính khi đã tính đủ quãng đường | Chỗ sạc trong vùng còn ít, cần kiểm trước |
Điều quan trọng hơn loại xe là lốp và người lái. Một chiếc xe gầm cao với lốp đường trường mòn có thể kẹt ở dốc đất mà một chiếc bán tải lốp tốt đi qua dễ dàng. Biết giới hạn của xe mình và quay đầu đúng lúc là kỹ năng đáng giá nhất.
Đường hẹp: tránh xe, lùi xe, quay đầu
Nhiều đường liên thôn, đường vào xóm ở Tuy Đức chỉ rộng vừa một ô tô, hai bên là rãnh nước, vườn cây hoặc taluy. Gặp xe ngược chiều, một trong hai phải lùi tới chỗ rộng. Theo thói quen chung, xe nào gần chỗ tránh hơn thì lùi; xe đang xuống dốc thường nhường xe lên dốc, vì xe lên dốc khó khởi hành lại. Đừng tranh, cũng đừng cố lách khi bánh xe sát mép rãnh.
Nếu xe ngược chiều là xe tải, xe chở nông sản nặng thì gần như luôn là ô tô con nên nhường, vì xe nặng lùi trên đường hẹp, dốc rất khó và nguy hiểm. Bật đèn, ra hiệu bằng tay để tài xế bên kia biết bạn đang lùi tìm chỗ tránh.
Trước khi vào một con đường hẹp lạ, hỏi người địa phương phía trong có chỗ quay đầu không. Nhiều đường cụt trong rẫy; vào sâu rồi mới biết phải lùi cả quãng dài, có khi lên dốc. Nếu không chắc, đỗ xe ở chỗ rộng ngoài đầu đường và đi bộ hoặc nhờ xe máy vào.
Lùi xe trên đường hẹp, dốc, có rãnh hai bên: hạ kính, nhìn gương hai bên và nhờ người đi cùng xuống chỉ dẫn. Camera lùi giúp ích nhưng không thấy hết mép rãnh bị cỏ che. Nhích từng chút một, dừng hẳn khi không chắc. Bánh xe sa xuống rãnh đất đỏ mùa mưa là phải nhờ người kéo.
Dốc đất và đường trơn
Nhìn mặt đường trước khi vào dốc. Đất bóng nước, có vệt trượt của xe trước là dốc đang rất trơn. Dừng ở chân dốc, hỏi người địa phương, cân nhắc đi bộ thay vì cố lên.
Lên dốc trơn: số thấp, ga đều. Với xe số sàn, vào số thấp từ chân dốc; xe tự động dùng chế độ số thấp nếu có. Giữ ga đều, không đạp mạnh làm bánh quay trơn. Bánh bắt đầu quay mà xe không tiến thì dừng ga, đừng đào sâu thêm.
Xuống dốc trơn: chậm từ đầu dốc. Giảm tốc từ trước khi xuống, dùng số thấp, phanh nhẹ từng nhịp. Phanh mạnh trên đất trơn làm bánh khoá, xe trượt theo dốc.
Dùng chế độ hỗ trợ của xe đúng cách. Xe có chế độ hai cầu, hỗ trợ đổ đèo, kiểm soát lực kéo thì đọc kỹ hướng dẫn của hãng trước chuyến đi, không thử lần đầu ở dốc khó.
Biết lúc quay đầu. Không có cuộc hẹn nào đáng để xe kẹt giữa dốc đất lúc trời sắp tối. Gọi người cần gặp ra đón bằng xe máy là cách người trong vùng vẫn làm.
Sân phơi ven đường mùa thu hoạch
Mùa thu hoạch, nhiều gia đình phơi cà phê, tiêu, điều, mắc ca trên bạt hoặc trên sân sát mép đường, có khi lấn ra một phần mặt đường bê tông vì đây là chỗ khô ráo, nắng nhất. Với người lái ô tô, đây là chuyện cần chú ý: bánh xe cán lên nông sản đang phơi là làm hỏng công sức của người ta, mà nông sản lăn ra mặt đường cũng làm trơn bánh.
Gặp đoạn có sân phơi, giảm tốc, đi lệch sang phía trống nếu an toàn, và nếu đường quá hẹp thì dừng lại chờ người đang phơi dọn bớt hoặc chỉ cách đi. Một lời chào, một cái gật đầu cảm ơn đổi lấy thiện cảm của cả xóm. Không bấm còi inh ỏi, không lái nhanh qua làm bạt bay, bụi đất văng lên nông sản.
Chiều tối mùa thu hoạch, người dân gom nông sản, đẩy xe rùa, kéo bạt qua đường. Đi chậm, bật đèn sớm. Nhìn rộng ra, sân phơi ven đường là chuyện của một vùng chưa đủ sân, đủ lò sấy cho mọi gia đình; người lái xe từ nơi khác đến nên hiểu và nhường, chứ đừng coi là chướng ngại cần phàn nàn.
Đỗ xe trong xóm, trước nhà người ta
Ở trung tâm xã có chỗ đỗ ven đường, sân chợ, sân các cơ quan, nhà nghỉ có sân. Vào xóm thì khác: đường hẹp, sân nhà là nơi phơi nông sản, để xe máy, máy móc. Đỗ ô tô chắn cổng nhà, chắn lối ra vào vườn hay chắn một nửa đường là điều làm người ta khó chịu nhất.
Trước khi đỗ, hỏi chủ nhà hoặc người quen nên đỗ ở đâu. Thường sẽ có một khoảng đất trống, một góc sân không dùng, hay đoạn đường rộng gần đó. Đỗ sát lề nhưng không lấn vào rãnh, để chỗ cho xe máy và xe công nông đi qua, kéo phanh tay và để số phù hợp khi đỗ trên dốc.
Ban đêm, đỗ ở chỗ sáng, gần nhà người quen hoặc trong sân nhà nghỉ. Không để đồ có giá trị lộ trong xe. Mùa khô, tránh đỗ xe có ống xả nóng trên đám cỏ khô vì có thể bắt lửa.
Rời đi thì kiểm tra lại phía sau xe trước khi lùi, vì trẻ con, gà vịt, chó thường chạy quanh xe lạ đỗ trong xóm.
Mùa mưa và những điều người lái thành phố hay chủ quan
Một số thói quen lái ở thành phố không còn đúng ở đường cao nguyên mùa mưa:
- Tin hoàn toàn vào bản đồ dẫn đường: nó có thể đưa bạn vào đường đất trong rẫy để "rút ngắn".
- Đi theo tốc độ biển báo dù đường trơn, sương mù: biển báo là tốc độ tối đa, không phải tốc độ nên đi.
- Bật đèn chiếu xa trong sương: ánh sáng hắt lại làm loá; dùng đèn chiếu gần, đèn sương mù.
- Băng qua chỗ nước chảy trên mặt đường: nước đục che mất ổ gà, mép đường, và dòng chảy mạnh có thể đẩy xe.
- Đỗ dưới cây lớn trong giông: cành gãy, cây đổ không hiếm ở vùng đồi trống gió.
- Không kiểm cần gạt mưa, lốp trước khi đi: mưa cao nguyên nặng hạt, lốp mòn làm trượt nước.
- Đi đêm trên đường vắng với ý nghĩ xe có đèn thì đủ: gia súc, người đi rẫy về không đèn, khúc cua khuất vẫn là rủi ro.
Xe có dấu hiệu bất thường như phanh kêu, chân phanh lún sâu, tay lái lệch, đèn báo lỗi sáng thì dừng lại và đưa tới tiệm sửa ở trung tâm xã hoặc gọi cứu hộ, đừng cố chạy tiếp qua dốc đèo. Phanh và hệ thống lái là những phần không nên tự sửa.
Đổ xăng, sửa xe và cứu hộ ô tô trong vùng
Cây xăng tập trung ở trung tâm xã và một số điểm dọc trục chính; đi về phía các thôn xa, phía vùng biên thì thưa. Thói quen an toàn là đổ đầy bình khi rời trung tâm, không để kim xăng xuống dưới một phần tư rồi mới tìm cây xăng. Ở vùng xa, có nơi bán xăng lẻ đựng trong can, chai; chất lượng khó kiểm, chỉ dùng khi thật bất đắc dĩ.
Tiệm sửa ô tô ở Tuy Đức chủ yếu ở khu trung tâm, làm được những việc thông thường như vá lốp, thay dầu, sửa chữa nhỏ. Hư hỏng phức tạp, xe đời mới cần thiết bị chẩn đoán riêng, hay phụ tùng đặc chủng thường phải đưa về các đô thị lớn hơn. Trước chuyến đi xa, bảo dưỡng xe ở nơi quen, kiểm tra lốp dự phòng, bộ đồ nghề thay lốp.
Khi cần cứu hộ, gọi tổng đài của hãng bảo hiểm hoặc dịch vụ cứu hộ bạn có hợp đồng, nói rõ vị trí theo tên xã mới, tên xã cũ và mốc gần nhất. Xe cứu hộ từ nơi xa có thể mất nhiều giờ mới tới; trong lúc chờ, đưa xe vào chỗ an toàn, bật đèn cảnh báo, người ra khỏi xe đứng ở lề. Ở vùng này, nhờ xe bán tải hay máy cày của người dân kéo ra khỏi đoạn lầy nhiều khi nhanh hơn, miễn là thoả thuận rõ và dùng dây kéo chắc chắn.
Chở nông sản, vật tư bằng bán tải và xe nhỏ
Nhiều người làm vườn, thương lái nhỏ ở Tuy Đức dùng xe bán tải, xe tải nhẹ để chở bao cà phê, phân bón, ống tưới, cây giống. Thùng xe chở hàng nặng làm xe đổi hẳn tính cách: phanh dài hơn, vào cua nghiêng hơn, lên dốc yếu hơn, xuống dốc đẩy mạnh hơn. Giảm tốc sớm hơn bình thường, phanh từ xa, về số thấp khi xuống dốc dài.
Hàng chất trên thùng phải chằng buộc chắc, không vượt quá kích thước thùng xe theo quy định, không để bao rơi ra đường khi qua ổ gà. Không chở người ngồi trên thùng hàng; đây là việc vi phạm và rất nguy hiểm trên đường đồi.
Mùa mưa, xe chở nặng xuống dốc đất trơn dễ trượt đuôi. Nếu phải vào đường đất lấy hàng, đi lúc đường đã se, chở nhẹ bớt ở lượt đầu để thử, và luôn có phương án quay đầu ở chỗ rộng.
Câu hỏi thường gặp
Xe sedan gầm thấp có vào được Tuy Đức không?
Được trên quốc lộ, đường tỉnh và trục chính vào trung tâm xã. Đường đất, đường vào vườn, đường có ổ gà sâu và gờ giảm tốc cao thì nên tránh, nhất là mùa mưa. Hỏi trước người cần gặp tình trạng đường vào nhà họ.
Ở Tuy Đức có trạm sạc xe điện không?
Hạ tầng sạc ở vùng xa còn hạn chế và thay đổi theo thời gian. Kiểm tra trên ứng dụng của hãng xe và hỏi chỗ nghỉ về khả năng sạc trước chuyến đi, tính quãng đường có dư, sạc đầy ở đô thị lớn gần nhất trước khi vào vùng.
Gặp xe ngược chiều trên đường hẹp thì ai lùi?
Thường xe gần chỗ tránh hơn sẽ lùi, và xe đang xuống dốc nhường xe lên dốc. Quan trọng là bình tĩnh trao đổi, không tranh. Người địa phương quen đường thường chủ động chỉ chỗ tránh; nghe theo họ là nhanh nhất.
Xe bị sa rãnh đất đỏ thì làm sao?
Dừng ga ngay, đừng đạp thêm làm bánh đào sâu. Xuống xem tình trạng, lót đá, cành cây dưới bánh, nhờ người đẩy hoặc nhờ xe máy cày, xe bán tải trong xóm kéo ra. Không chui xuống gầm xe khi xe đang nghiêng trên dốc.
Có nên thuê tài xế địa phương khi lên Tuy Đức không?
Nếu bạn không quen đường đồi, đường hẹp, hoặc đi mùa mưa với lịch làm việc dày, thuê tài xế quen vùng giúp đỡ mệt và an toàn hơn. Hỏi qua người quen, chỗ nghỉ, và thoả thuận rõ lịch trình, thời gian chờ trước khi đi.