Muốn sang Campuchia qua cửa khẩu đường bộ, công dân Việt Nam cần hộ chiếu còn hạn, hoặc trong một số trường hợp là giấy thông hành biên giới dành cho cư dân các tỉnh có chung biên giới. Hộ chiếu cho phép đi xa hơn và dùng được ở nhiều cửa khẩu; giấy thông hành chỉ có giá trị trong phạm vi các tỉnh biên giới theo thoả thuận giữa hai nước. Ngoài giấy tờ của người, còn phải lo thủ tục cho hàng hoá, tiền mặt và phương tiện nếu mang theo.
Từ vùng Tuy Đức, cửa khẩu gần nhất là Bu Prăng ở xã Quảng Trực. Nhưng tuỳ cấp cửa khẩu, mục đích và giấy tờ, có khi bạn phải đi cửa khẩu khác. Bài này giải thích nguyên lý để bạn tự kiểm tra trước chuyến đi; mọi chi tiết về đối tượng được cấp, thời hạn, lệ phí phải hỏi cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và cơ quan lãnh sự hiện hành.
Hộ chiếu và giấy thông hành biên giới: khác nhau ở đâu
Bảng dưới so sánh ở mức nguyên lý. Đối tượng được cấp, phạm vi sử dụng và cửa khẩu chấp nhận giấy thông hành do thoả thuận giữa hai nước và quy định hiện hành quyết định:
| Tiêu chí | Hộ chiếu phổ thông | Giấy thông hành biên giới |
|---|---|---|
| Ai được cấp | Mọi công dân Việt Nam đủ điều kiện | Thường dành cho công dân thường trú ở tỉnh có chung biên giới, theo quy định cụ thể |
| Đi được đến đâu | Theo quy định nhập cảnh của nước đến, không giới hạn tỉnh | Chỉ trong phạm vi các tỉnh biên giới phía bên kia theo thoả thuận |
| Dùng ở cửa khẩu nào | Các cửa khẩu mở cho xuất nhập cảnh bằng hộ chiếu | Các cửa khẩu được phép dùng giấy thông hành |
| Thời hạn | Dài, theo quy định về hộ chiếu | Ngắn hơn, theo quy định riêng |
| Hợp với ai | Người đi xa, đi lâu, đi công tác, du lịch | Cư dân biên giới đi thăm thân, mua bán gần biên |
Sau khi Đắk Nông nhập vào Lâm Đồng, tỉnh Lâm Đồng mới có đường biên giới với Campuchia. Việc người thường trú ở phần nào của tỉnh mới được cấp giấy thông hành biên giới cần kiểm theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh tỉnh.
Hộ chiếu: cách chắc chắn nhất
Với phần lớn người dân, hộ chiếu phổ thông là lựa chọn chắc chắn nhất: dùng được ở nhiều cửa khẩu, đi được xa hơn vùng biên, dùng được cho cả những chuyến đi nước khác sau này. Hộ chiếu hiện có thể đề nghị cấp qua cổng dịch vụ công hoặc trực tiếp tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của công an tỉnh. Hộ chiếu cần còn hạn đủ dài so với yêu cầu của nước đến — thường nhiều nước yêu cầu còn hạn tối thiểu vài tháng tính từ ngày nhập cảnh.
Về thị thực, công dân Việt Nam đi Campuchia ngắn ngày theo diện miễn thị thực trong khuôn khổ thoả thuận song phương và ASEAN, với thời gian lưu trú tối đa nhất định. Điều kiện miễn thị thực, thời gian được ở và mục đích được phép (du lịch, thăm thân hay làm việc) có thể thay đổi, nên kiểm tra thông tin lãnh sự hiện hành trước khi đi. Miễn thị thực du lịch không có nghĩa được phép đi làm việc.
Nếu đây là lần đầu làm hộ chiếu, hãy làm sớm, đừng đợi sát ngày đi. Thời gian giải quyết hồ sơ theo quy định hiện hành, nhưng ở vùng xa, việc đi lại, bổ sung giấy tờ có thể làm kéo dài thêm. Trẻ em đi cùng cha mẹ cũng cần hộ chiếu riêng hoặc giấy tờ hợp lệ theo quy định.
Lưu giữ hộ chiếu cẩn thận trong suốt chuyến đi. Không giao hộ chiếu cho người lạ, kể cả người tự xưng "lo thủ tục", "người của công ty tuyển dụng". Mất hộ chiếu ở nước ngoài thì liên hệ ngay cơ quan đại diện Việt Nam tại nước đó để được hỗ trợ.
Giấy thông hành biên giới: cho cư dân vùng biên
Giấy thông hành biên giới là loại giấy tờ xuất nhập cảnh được hai nước thoả thuận để tạo thuận lợi cho cư dân sống ở các tỉnh có chung biên giới qua lại thăm thân, trao đổi hàng hoá, làm ăn ngắn ngày trong vùng biên. Giấy này thủ tục gọn hơn hộ chiếu nhưng phạm vi sử dụng hẹp: chỉ được đến các tỉnh biên giới của nước bạn theo thoả thuận, và chỉ qua các cửa khẩu được phép.
Đối tượng được cấp, cơ quan cấp, thời hạn, lệ phí do quy định hiện hành của Việt Nam và thoả thuận song phương quyết định. Ở nhiều tỉnh biên giới, giấy thông hành được cấp tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của công an tỉnh, có nơi uỷ quyền cho cơ quan khác. Người dân vùng Tuy Đức muốn làm giấy này nên hỏi công an xã để được chỉ đầu mối hiện hành.
Một điểm thực tế: giấy thông hành thường phải xuất trình cùng giấy tờ tuỳ thân khác khi được yêu cầu, và phải giữ nguyên vẹn, không tẩy xoá. Hết hạn thì làm lại theo thủ tục, không dùng giấy đã hết hạn để qua lại.
Điều quan trọng: không tự suy diễn rằng có giấy thông hành là đi được khắp Campuchia. Đi quá phạm vi cho phép có thể bị xử lý ở nước bạn, và khi gặp sự cố, bạn ở thế rất khó vì đã vi phạm điều kiện nhập cảnh.
Đi qua cửa khẩu: trình tự thường gặp
Thủ tục cụ thể từng cửa khẩu có thể khác, nhưng trình tự chung thường như sau:
- Đến khu vực cửa khẩu trong giờ làm việc, đỗ xe đúng nơi quy định.
- Làm thủ tục xuất cảnh ở phía Việt Nam: xuất trình hộ chiếu hoặc giấy thông hành cho lực lượng kiểm soát xuất nhập cảnh (đồn biên phòng cửa khẩu), trả lời câu hỏi về mục đích, thời gian.
- Khai báo hải quan nếu mang hàng hoá, tiền mặt, vàng vượt mức phải khai, hoặc mang phương tiện tạm xuất.
- Qua kiểm dịch nếu mang nông sản, thực phẩm, động vật, cây giống.
- Đi qua khu vực giữa hai cửa khẩu và làm thủ tục nhập cảnh phía Campuchia theo quy định của họ.
- Khi về, làm thủ tục theo chiều ngược lại, khai báo hàng mua về nếu thuộc diện phải khai.
Giữ lại các giấy tờ, biên lai được cấp trong quá trình làm thủ tục cho đến khi về hẳn, nhất là giấy tờ tạm xuất tái nhập phương tiện.
Hành lý, tiền mặt, hàng mua bán: những thứ hay vướng
Hành lý cá nhân thông thường đi lại dễ dàng. Những thứ hay vướng là: tiền mặt và vàng mang theo vượt mức phải khai báo; hàng hoá mang theo số lượng lớn mang tính kinh doanh; thực phẩm tươi sống, thịt, trái cây, cây giống cần kiểm dịch; thuốc chữa bệnh số lượng lớn; động vật sống. Mức phải khai và danh mục hàng cấm, hàng hạn chế do quy định hiện hành của từng nước quyết định — hãy hỏi hải quan trước.
Cư dân biên giới có thể được hưởng chính sách riêng khi mua bán, trao đổi hàng hoá phục vụ đời sống trong định mức nhất định. Chính sách này dành cho nhu cầu tiêu dùng của cư dân, không phải để làm hàng kinh doanh. Dùng danh nghĩa cư dân để gom hàng, chia nhỏ hàng qua nhiều lượt là hành vi bị phát hiện và xử lý.
Đổi tiền: nên đổi ở nơi được phép, giữ biên nhận. Ở vùng biên, đồng riel, đô la Mỹ và đồng Việt Nam có thể cùng lưu hành ở các chợ phía bạn, nhưng tỷ giá và quy định thay đổi; không mang theo quá nhiều tiền mặt và không giao dịch với người đổi tiền không rõ ràng.
Phương tiện cá nhân: xe máy, ô tô qua biên giới
Nhiều người ở vùng biên muốn đi xe máy, ô tô của mình sang bên kia cho tiện. Về nguyên tắc, phương tiện cá nhân qua biên giới phải làm thủ tục tạm xuất – tái nhập với hải quan và được kiểm soát tại cửa khẩu, đáp ứng điều kiện của cả hai nước: giấy đăng ký xe, giấy phép lái xe được nước bạn chấp nhận, bảo hiểm, giấy phép cho phương tiện qua lại nếu thoả thuận yêu cầu.
Không phải cửa khẩu nào cũng làm thủ tục cho mọi loại phương tiện, và thủ tục cho xe chở hàng kinh doanh khác hẳn xe cá nhân. Xe chở hàng, xe khách liên vận cần giấy phép vận tải quốc tế theo hiệp định giữa hai nước. Đây là lĩnh vực nên hỏi kỹ hải quan và cơ quan quản lý vận tải trước khi đi.
Một rủi ro hay bị xem nhẹ: tai nạn, va chạm giao thông ở nước bạn được xử lý theo luật nước bạn. Bảo hiểm xe ở Việt Nam thường không có hiệu lực ở nước ngoài nếu không mua thêm. Nếu không thật cần thiết, đi phương tiện công cộng hoặc thuê xe ở bên kia có thể an toàn và đơn giản hơn. Nếu vẫn quyết định mang xe, hãy kiểm tra kỹ xe trước khi đi, mang theo đủ giấy tờ bản gốc và ghi nhớ hạn phải tái nhập để không bị vướng khi quay về.
Ở bên kia biên giới: giữ liên lạc và giữ an toàn
Khi đã qua biên giới, bạn ở dưới quy định pháp luật của Campuchia. Vài thói quen giúp chuyến đi an toàn: báo cho người nhà lịch trình, nơi ở, ngày dự kiến về; mang theo bản chụp hộ chiếu cất riêng; ghi số liên lạc của cơ quan đại diện Việt Nam tại Campuchia trước khi đi. Ở vùng biên giới cao nguyên, sóng điện thoại có thể yếu hoặc tự chuyển sang mạng nước bạn, nên kiểm tra chế độ chuyển vùng quốc tế và cước trước để khỏi bị mất liên lạc hay tính cước bất ngờ.
Không nhận lời làm việc, đi theo người mới quen đến những nơi xa vùng biên, không giao giấy tờ cho người khác giữ. Nhiều vụ lừa người Việt sang bên kia làm việc trái phép bắt đầu bằng một lời mời rất bình thường từ người cùng quê, người quen trên mạng.
Nếu gặp sự cố — bị mất giấy tờ, bị giữ, bị ép làm việc, tai nạn — hãy tìm cách liên lạc với cơ quan đại diện Việt Nam, cảnh sát sở tại, hoặc nhắn người nhà ở quê báo ngay cho công an, biên phòng. Người nhà ở Tuy Đức có thể đến đồn biên phòng cửa khẩu hoặc công an xã để trình báo; thông tin càng sớm, khả năng hỗ trợ càng cao.
Câu hỏi thường gặp
Người ở Tuy Đức có được cấp giấy thông hành sang Campuchia không?
Giấy thông hành biên giới thường dành cho công dân thường trú ở tỉnh có chung biên giới. Việc áp dụng cụ thể cho người thường trú ở các xã vùng Tuy Đức sau khi nhập vào Lâm Đồng cần hỏi cơ quan quản lý xuất nhập cảnh của công an tỉnh.
Công dân Việt Nam đi Campuchia có cần xin thị thực không?
Theo thoả thuận đang áp dụng, công dân Việt Nam được miễn thị thực khi đi Campuchia ngắn ngày trong thời hạn nhất định. Điều kiện và thời hạn có thể thay đổi; kiểm thông tin lãnh sự hiện hành trước khi đi và nhớ miễn thị thực không cho phép đi làm việc.
Có giấy thông hành có đi được tới Phnôm Pênh không?
Giấy thông hành biên giới thường chỉ có giá trị trong phạm vi các tỉnh biên giới theo thoả thuận. Muốn đi sâu vào nội địa Campuchia như thủ đô Phnôm Pênh, cần hộ chiếu và tuân thủ điều kiện nhập cảnh của Campuchia.
Mua hàng ở chợ bên kia mang về có phải khai báo không?
Hàng tiêu dùng cá nhân trong định mức thường không phải nộp thuế, nhưng hàng vượt định mức, hàng mang tính kinh doanh, thực phẩm, động thực vật phải khai báo và có thể phải kiểm dịch. Hỏi hải quan cửa khẩu về định mức hiện hành.
Mất hộ chiếu khi đang ở Campuchia thì làm sao?
Báo ngay cho cảnh sát nơi mất để có xác nhận, rồi liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam tại Campuchia để được cấp giấy tờ thay thế và hỗ trợ về nước. Nên chụp sẵn bản sao hộ chiếu, lưu riêng một nơi.
Có nên nhờ người lo thủ tục qua biên giới cho nhanh không?
Chỉ nên nhờ tổ chức, doanh nghiệp được phép, có hợp đồng rõ ràng. Không giao hộ chiếu cho người lạ, không nhận lời "đi khỏi cần giấy tờ". Xuất nhập cảnh trái phép là vi phạm pháp luật và rất nguy hiểm cho chính người đi.