Hai ngày một đêm là khoảng thời gian vừa đủ cho lần đầu đến Tuy Đức bằng xe máy: ngày thứ nhất đến nơi, chạy quanh các xóm vườn và ghé một con suối gần trung tâm xã Tuy Đức; đêm ngủ ở trung tâm; ngày thứ hai dậy sớm ngắm đồi, chạy một đoạn quốc lộ 14C nhìn về vùng biên rồi rời đi trước chiều. Khung này giả định bạn xuất phát từ Gia Nghĩa hoặc một nơi trong vùng; đi từ TP.HCM thì nên thêm một đêm.
Lịch trình bên dưới không phải tour cố định. Nó là một nhịp đi hợp với khí hậu cao nguyên: làm việc ngoài trời vào sáng sớm và chiều muộn, nghỉ trưa, chừa thời gian cho mưa, cho hỏi đường, cho những cuộc trò chuyện bất chợt. Những điểm cụ thể như suối nào, vườn nào thì nên hỏi người địa phương khi đến, vì tình trạng thay đổi theo mùa.
Trước khi đi: ba việc chốt sớm
Việc thứ nhất là chỗ ngủ. Nhà nghỉ ở trung tâm xã Tuy Đức đủ cho người đi công tác và khách qua đường, nhưng mùa thu hoạch có thể kín vì thương lái, lao động thời vụ. Gọi hỏi trước một hai ngày, hỏi luôn chỗ để xe và giờ đóng cửa ban đêm.
Việc thứ hai là xe. Đường Tuy Đức có dốc dài, có đoạn đất, mùa khô bụi, mùa mưa trơn. Xe máy nên được kiểm phanh, lốp, xích, đèn trước khi đi; xe số hoặc xe tay ga đều đi được trục chính, nhưng vào đường đất thì xe số với lốp có gai dễ xoay xở hơn. Mang bộ vá săm nhỏ hoặc ít nhất lưu số tiệm sửa xe gần chỗ nghỉ khi đến nơi.
Việc thứ ba là mùa. Đọc nhanh dự báo thời tiết theo giờ cho vùng tây nam Lâm Đồng. Nếu là mùa mưa, mọi hoạt động ngoài trời nên dồn vào buổi sáng; nếu là mùa khô, chuẩn bị đồ chống nắng và chống bụi. Đi vào dịp lễ, Tết thì hỏi trước quán xá có mở không.
Ba việc này mất chưa tới nửa giờ, nhưng giúp hai ngày ở Tuy Đức không bị cắt ngang bởi những chuyện có thể đoán trước.
Khung giờ hai ngày
Bảng dưới là nhịp gợi ý; mũi tên thời gian quan trọng hơn giờ chính xác:
| Thời điểm | Ngày 1 | Ngày 2 |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Rời Gia Nghĩa hoặc nơi xuất phát, ăn sáng dọc đường | Dậy trước bình minh, ra đồi gần trung tâm ngắm sương |
| Giữa buổi sáng | Rẽ vào Tuy Đức, dừng ngắm đồi khi nắng còn dịu | Chạy một đoạn quốc lộ 14C, dừng ở lề rộng nhìn về vùng biên |
| Trưa | Đến trung tâm xã, nhận phòng, ăn trưa, nghỉ | Quay về trung tâm ăn trưa, trả phòng |
| Đầu chiều | Ngồi quán cà phê, hỏi đường đi suối, vườn | Ghé chợ mua ít đồ khô mang về |
| Chiều | Đi suối hoặc vườn gần trung tâm cùng người biết đường | Rời Tuy Đức, ra trục chính trước khi trời tối |
| Tối | Ăn tối ở trung tâm, đi dạo chợ đêm nếu có, ngủ sớm | Về tới điểm đến tiếp theo |
Mùa mưa thì đổi chiều ngày 1 thành buổi sáng ngày 2 cho phần suối, và dành chiều ngày 1 cho quán cà phê, chợ, trò chuyện. Mưa chiều ở cao nguyên đến gần như đúng giờ; đừng cố chạy đua với nó.
Ngày 1, buổi sáng: rẽ vào vùng đồi
Từ quốc lộ 14 rẽ sang phía tây là bắt đầu vào vùng đồi của Tuy Đức. Đoạn này chạy chậm cũng không sao: đây là lúc làm quen với địa hình, với kiểu đường lên xuống liên tục và với cảnh vườn cây phủ kín hai bên. Dừng ở những chỗ đường rộng, có tầm nhìn xa, tránh dừng ở đỉnh dốc hay khúc cua khuất.
Nếu đi vào mùa hoa hoặc mùa thu hoạch, dọc đường sẽ thấy ngay dấu hiệu: vườn trắng hoa, sân phơi cà phê, xe chở bao nông sản. Đừng ngại dừng lại hỏi đường, hỏi chuyện; người đang làm ngoài sân thường sẵn lòng chỉ, chỉ cần bạn chào trước và không chắn lối xe ra vào.
Đến trung tâm xã Tuy Đức khoảng gần trưa là đẹp: nhận phòng, gửi bớt đồ, ăn trưa, nghỉ một giấc. Giờ trưa ở cao nguyên mùa khô nắng rất gắt, mùa mưa thì mây bắt đầu kéo; cả hai trường hợp đều không phải lúc để ở ngoài đồi.
Buổi trưa nghỉ ở trung tâm cũng là lúc tốt để làm quen chỗ mình sẽ ở: hỏi chủ nhà nghỉ quán ăn tối nào mở muộn, tiệm sửa xe gần nhất ở đâu, buổi sáng có chỗ nào bán đồ ăn sớm. Mấy câu hỏi ấy giúp buổi sáng ngày 2 dậy sớm mà không phải chạy lòng vòng tìm chỗ ăn trong lúc trời còn tối.
Ngày 1, buổi chiều: suối hoặc vườn, rồi chợ tối
Đầu giờ chiều, ngồi quán cà phê gần trung tâm và hỏi: gần đây có suối nào người trong vùng hay ra, đường vào có dễ không, có ai dẫn được không. Mùa khô hoặc cuối mùa mưa, một con suối gần là lựa chọn hợp lý cho buổi chiều. Mùa mưa, nếu buổi chiều có dấu hiệu mưa, đổi sang ghé một vườn cà phê, mắc ca quen của người trong vùng để hỏi chuyện nghề và xem vườn.
Đi suối thì giữ nguyên tắc: đi cùng người biết đường, không bơi ở chân thác, rời đi khi nước đổi màu, về trước khi trời tối. Đi vườn thì xin phép, đi theo lối, không hái trái.
Tối ở trung tâm xã yên tĩnh. Ăn tối ở quán bình dân, thử món theo mùa, đi một vòng chợ nếu chợ còn hàng. Đêm cao nguyên mùa khô khá lạnh, mặc thêm áo. Ngủ sớm để mai dậy sớm, vì buổi sáng ngày 2 là phần đẹp nhất của cả chuyến.
Nếu buổi chiều đã đi suối, tối nên kiểm tra lại xe: phanh có bị bùn đất bám không, lốp có bị đá cắt không, đèn còn sáng không. Một lượt rửa sơ xích và phanh ở tiệm rửa xe gần trung tâm giúp sáng mai chạy dốc yên tâm hơn, nhất là sau khi xe đã lội qua đường đất đỏ ướt.
Ngày 2: sáng sớm đồi sương và đoạn đường vùng biên
Dậy trước bình minh, chạy ra một đoạn đồi cao gần trung tâm mà hôm trước đã hỏi hoặc đã thấy. Mùa khô và cuối mùa mưa, thung lũng thường có sương mỏng; nắng đầu ngày chiếu xiên lên các lớp đồi, vườn cà phê đổi từ xám sang xanh. Đây là lúc đáng đứng yên nhìn chứ không chỉ chụp.
Ăn sáng xong, chạy một đoạn quốc lộ 14C. Từ một số đoạn nhìn được về phía tây, nơi dải đồi và rừng chạy về hướng biên giới. Dừng ở lề rộng, ngắm từ đường. Không rẽ vào đường nhỏ dẫn về phía biên khi chưa hỏi đồn biên phòng hay chính quyền xã; vùng sát biên có quy định riêng, và chuyện ấy được nói kỹ ở mục vùng biên và cửa khẩu của trang.
Quay về trung tâm trước trưa, trả phòng, ăn trưa, ghé chợ mua ít đồ khô nếu muốn. Đầu giờ chiều rời Tuy Đức để ra lại trục chính trước khi trời tối. Đi theo hướng xuống Bình Phước cũ thì theo 14C về phía nam; về Gia Nghĩa thì ra quốc lộ 14.
Phương án khi trời mưa hoặc đường xấu
Cao nguyên đổi thời tiết nhanh. Có sẵn phương án thay thế giúp hai ngày không bị phí:
- Mưa cả buổi chiều ngày 1: ngồi quán cà phê, trò chuyện với người trong vùng, dời phần suối sang sáng hôm sau.
- Mưa dầm cả hai ngày: bỏ suối, bỏ đường đất, chỉ chạy trục nhựa, bê tông; ghé chợ, quán, nhà vườn quen gần trục chính.
- Đường vào suối lầy: đứng ngắm từ chỗ cao, không cố đẩy xe xuống dốc trơn.
- Có thông báo phân luồng, sạt lở trên 14C: bỏ đoạn vùng biên, về theo trục quốc lộ 14.
- Xe hỏng: dắt về trung tâm hoặc gọi tiệm sửa; đừng cố chạy tiếp với phanh yếu hay lốp non.
- Người trong nhóm mệt, say nắng: nghỉ hẳn buổi chiều, uống nước, ăn nhẹ; đi chơi không phải cuộc thi.
Lịch trình hay là lịch trình chịu được thay đổi. Đến Tuy Đức lần đầu mà về với cảm giác "còn muốn quay lại" là thành công, kể cả khi chưa đi hết những gì định đi.
Kéo dài thành ba ngày: thêm gì cho đáng
Có thêm một ngày, đừng nhồi thêm điểm mà hãy đi sâu hơn một thứ. Người thích thiên nhiên có thể dành nguyên một ngày đi rừng hoặc đi suối xa hơn cùng người dẫn đường địa phương, đi từ sáng sớm, về trước chiều, với đầy đủ chuẩn bị. Người thích tìm hiểu đời sống có thể dành ngày đó để thăm một bon hoặc một xóm qua người giới thiệu, ngồi lại lâu hơn, nghe chuyện nhiều hơn.
Đi vào mùa thu hoạch, một ngày cùng nhà vườn hái cà phê, phơi tiêu, nhặt điều là trải nghiệm khó quên, nếu bạn có người quen sẵn lòng cho đi theo. Đi vào mùa hoa, ngày thêm là một buổi sáng nữa để chụp những vườn vừa tưới.
Người đi công tác ở Tuy Đức vài ngày cũng có thể dùng khung này cho những buổi rảnh: sáng sớm đi đồi trước giờ làm, chiều muộn ghé suối gần, tối ăn ở chợ. Ở lâu hơn, bạn sẽ thấy vùng đất này đẹp nhất khi không vội.
Đồ mang theo gọn cho hai ngày xe máy
Đi xe máy thì chỗ để đồ có hạn, mang nhiều là mệt, mang thiếu là khổ. Danh sách dưới đây đủ cho hai ngày ở Tuy Đức vào phần lớn các mùa:
- Áo mưa bộ (áo và quần riêng) thay cho áo mưa cánh dơi, vì đường dốc có gió, áo cánh dơi dễ bay vướng.
- Áo khoác ấm cho sáng sớm và tối, áo dài tay chống nắng cho ban ngày.
- Khẩu trang, kính, khăn che cổ chống bụi đỏ mùa khô.
- Giày đế bám cho đoạn đi bộ xuống suối, dép để đi trong nhà nghỉ.
- Bộ sơ cứu nhỏ: băng dán, gạc, thuốc sát trùng, thuốc riêng của bản thân.
- Pin dự phòng, dây sạc, túi chống nước cho điện thoại và giấy tờ.
- Giấy tờ tùy thân, giấy phép lái xe, giấy tờ xe.
- Một ít tiền mặt mệnh giá nhỏ, chai nước, ít đồ ăn nhẹ.
- Dây ràng đồ và túi treo xe chắc chắn; đường đất xóc làm rơi đồ buộc lỏng.
Nếu đi mùa mưa, bọc toàn bộ quần áo trong túi nilon rồi mới cho vào ba lô. Ướt áo khoác ở cao nguyên mùa mưa, rồi đêm lạnh, là cách nhanh nhất để chuyến đi hai ngày thành một trận cảm.
Câu hỏi thường gặp
Đi Tuy Đức 2 ngày 1 đêm từ TP.HCM có kịp không?
Kịp nhưng rất vội, vì phần lớn thời gian ở trên đường. Từ TP.HCM nên tính ít nhất ba ngày hai đêm, hoặc nghỉ một đêm ở Gia Nghĩa hay Bình Phước cũ trên đường đi. Đi xe khách tới khu vực gần rồi thuê xe máy là một cách giảm mệt.
Có cần thuê người dẫn đường cho lịch trình này không?
Phần chạy xe trên trục chính và quanh trung tâm thì tự đi được. Phần đi suối, đi rừng, thăm bon nên có người biết đường hoặc người giới thiệu. Hỏi ở chỗ nghỉ, quán cà phê, thường sẽ có người quen giới thiệu được.
Thuê xe máy ở Tuy Đức có dễ không?
Không phổ biến như ở các điểm du lịch lớn. Một số nhà nghỉ hoặc người quen có thể cho thuê, nhưng không chắc lúc nào cũng có. Nếu đến bằng xe khách, nên hỏi trước chỗ nghỉ về khả năng thuê xe, hoặc tính phương án mang xe theo từ nơi xuất phát.
Mang theo bao nhiêu tiền mặt thì đủ?
Không có con số chung, tuỳ cách ăn ở của mỗi người. Nên mang một khoản tiền mặt đủ cho ăn uống, xăng, chỗ ngủ, công người dẫn đường và một khoản dự phòng sửa xe, vì nhiều nơi nhỏ quen nhận tiền mặt và ở chỗ sóng yếu chuyển khoản có thể không đi được.
Lịch trình này có hợp với người lần đầu đi xe máy đường dài không?
Hợp nếu đi vào mùa khô, chạy chậm, nghỉ đủ và không vào đường đất khi chưa quen. Người mới nên đi cùng người có kinh nghiệm, tránh chạy buổi tối và tránh những đoạn dốc đất trơn sau mưa. Có thể bỏ phần suối, chỉ giữ đồi, vườn và trục chính.