Đi Tuy Đức mùa nào đẹp: lịch 12 tháng theo mưa, hoa và mùa thu hoạch

Thời điểm dễ chịu nhất để đi Tuy Đức là khoảng cuối mùa mưa đến giữa mùa khô, tức đại thể từ cuối năm đến khoảng tháng ba, tháng tư năm sau: trời ít mưa, đường khô, cảnh xanh, có dã quỳ cuối năm và mùa hoa cà phê đầu năm. Mùa mưa, đại thể từ khoảng tháng năm đến tháng mười, cảnh xanh nhất và thác nhiều nước nhất, nhưng đường đất lầy và mưa chiều làm hỏng kế hoạch.

Không có tháng nào "xấu" hẳn; mỗi giai đoạn cho một kiểu trải nghiệm và đòi một kiểu chuẩn bị. Bài này đi theo từng giai đoạn trong năm: thời tiết, đường sá, cây đang làm gì, nên đi làm gì và nên tránh gì. Ranh giới các mùa trong bài là khung chung của cao nguyên vùng này; mỗi năm mưa đến sớm hay muộn khác nhau, nên trước chuyến đi vẫn phải xem dự báo và hỏi người địa phương.

Khí hậu Tuy Đức trong một câu: hai mùa, nắng gió và mưa chiều

Như phần lớn Tây Nguyên phía nam, Tuy Đức có hai mùa rõ: mùa mưa và mùa khô. Mùa mưa nhận phần lớn lượng nước của cả năm, thường dưới dạng những cơn mưa chiều lớn, có ngày mưa dầm. Mùa khô kéo dài nhiều tháng gần như không mưa, nắng gắt giữa ngày, có gió, độ ẩm thấp, đêm và sáng sớm se lạnh.

Độ cao của cao nguyên làm nhiệt độ dịu hơn vùng đồng bằng Đông Nam Bộ ngay phía nam. Người từ TP.HCM lên thường thấy mát vào buổi sáng, nhưng giữa trưa mùa khô vẫn nóng và nắng rát, nhất là trên những đoạn đồi trống không bóng cây.

Điều chi phối trải nghiệm nhiều nhất không phải nhiệt độ mà là mưa. Mưa quyết định đường đất đi được hay không, thác có nước hay không, cây cà phê có ra hoa hay chưa. Vì thế, hỏi "đi mùa nào" ở Tuy Đức thực chất là hỏi "muốn thấy cảnh gì và chịu được đường thế nào".

Một đặc điểm ít người để ý là chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm khá lớn trong mùa khô: trưa có thể nóng như dưới đồng bằng, nhưng sau nửa đêm và lúc rạng sáng thì lạnh, nhất là trên những đồi trống. Người chạy xe máy từ sáng sớm hay về muộn cần áo khoác đủ ấm, găng tay mỏng; người ở nhà nghỉ mái tôn thì trưa nóng, đêm lại cần chăn.

Lịch theo giai đoạn trong năm

Bảng dưới gộp các tháng theo giai đoạn để dễ nhớ. Hãy coi các mốc tháng là gần đúng:

Nếu cần một câu trả lời ngắn: muốn đường dễ và cảnh khoẻ, đi khoảng tháng mười một đến tháng ba; muốn thấy vùng đất xanh nhất và không ngại mưa, đi đầu mùa mưa vào buổi sáng.

Cuối năm: khi mùa mưa rút và cà phê vào vụ

Khoảng cuối năm, mưa thưa dần, trời trong hẳn, buổi sáng có sương trên các thung lũng. Đây là lúc cảnh đồi Tuy Đức vừa còn xanh của mùa mưa vừa có nắng đẹp của mùa khô. Ven đường ở nhiều nơi trên cao nguyên, dã quỳ nở vàng; không phải đoạn nào cũng có, nhưng đi một vòng thường gặp.

Cà phê vối chín đỏ trên cành, các gia đình bắt đầu hái, phơi trên sân xi măng, sân đất, có khi phơi trên bạt ven đường. Cảnh sân phơi cà phê, mùi cà phê tươi lên men nhẹ, tiếng máy xát đêm là đặc trưng của mùa này. Đi xe trên đường lúc này phải để ý xe tải, xe công nông chở bao cà phê chạy ra vào vườn.

Đây cũng là thời điểm hợp để đi thác: nước vẫn nhiều nhưng không còn đục ngầu như giữa mùa mưa, lối đi khô dần. Nhược điểm duy nhất là nhà nghỉ trung tâm có thể đông người đi buôn nông sản, nên hỏi chỗ trước.

Đầu năm và giữa mùa khô: hoa, nắng và bụi đỏ

Sau thu hoạch, nhà vườn tưới nước cho cà phê để cây ra hoa. Hoa cà phê trắng, thơm, nở theo từng lượt tưới nên không phải cả vùng nở cùng lúc; mỗi vườn chỉ trắng vài ngày. Những vườn mắc ca trên địa bàn cũng ra chùm hoa trắng ngà vào khoảng mùa khô, tuỳ giống và vườn. Đây là mùa của người thích chụp ảnh, với điều kiện chịu khó dậy sớm.

Cũng là mùa thu hoạch hồ tiêu và điều ở nhiều vườn. Trên sân nhà nhiều gia đình phơi tiêu đen, nhặt hạt điều. Không khí mùa vụ vẫn còn, nhưng nhẹ nhàng hơn mùa cà phê.

Mặt trái của mùa khô là bụi và nắng. Đường đất đỏ khô thành lớp bụi mịn, xe chạy qua tung lên cả đám, bám vào quần áo, xe và máy ảnh. Giữa trưa nắng rát, đồi trống không bóng cây. Mùa này cũng là mùa nguy cơ cháy rừng, cháy rẫy cao: không đốt lửa, không vứt tàn thuốc, không đỗ xe có ống xả nóng lên đám cỏ khô.

Mùa mưa: xanh nhất, khó đi nhất

Những trận mưa đầu mùa làm cả vùng đổi màu chỉ sau vài tuần: đồi xanh, cây đâm lộc, đất đỏ thẫm lại. Cảnh lúc này đẹp theo kiểu tươi và đầy nước, khác hẳn cảnh hanh khô của tháng tư.

Đổi lại, nếp mưa chiều làm mọi kế hoạch phải dồn vào buổi sáng. Thông thường sáng nắng, trưa mây kéo, chiều mưa lớn. Đường đất sau mưa trơn, có đoạn lún bánh, xe máy đi rất vất vả; ô tô gầm thấp có thể sa lầy ở đường vào vườn. Suối lên nhanh, vắt nhiều, đường mòn vào thác nguy hiểm.

Người đi mùa mưa nên ở trung tâm, đi những đoạn đường nhựa, bê tông, dừng ngắm thác và suối từ chỗ cao. Giữa mùa mưa, một số vườn mắc ca bắt đầu rụng hạt, sầu riêng vào vụ ở một số nơi; ghé chợ hay nhà vườn quen trong thời gian này có trái mùa để thử. Cuối mùa mưa, thấy trời dứt mưa vài ngày liền là dấu hiệu tốt để rủ nhau đi thác.

Chọn thời điểm theo mục đích chuyến đi

Một cách khác để chọn là bắt đầu từ thứ bạn muốn thấy:

• Ngắm hoa cà phê, hoa mắc ca: giữa mùa khô, khoảng đầu năm; hỏi trước nhà vườn lượt tưới.
• Xem mùa hái cà phê, sân phơi: khoảng cuối năm.
• Đi thác lúc nước đẹp và an toàn hơn: cuối mùa mưa, đầu mùa khô.
• Chụp đồi xanh và mây: đầu mùa mưa, buổi sáng.
• Chạy xe đường dài dọc 14C ít rủi ro nhất: mùa khô, nhưng tránh giờ nắng trưa.
• Đi công tác, làm việc với người trồng cây: tránh cao điểm thu hoạch, khi ai cũng bận ngoài rẫy.
• Đi cùng trẻ nhỏ, người lớn tuổi: khoảng tháng mười một đến tháng hai, trời mát, đường khô.

Hai mục đích có thể trùng nhau trong một chuyến: cuối năm vừa xem hái cà phê vừa đi thác lúc nước đẹp; đầu năm vừa ngắm hoa vừa xem phơi tiêu, nhặt điều. Ngược lại, đừng cố gom mọi thứ vào một chuyến, vì mùa hoa và mùa thác lớn gần như không bao giờ trùng nhau.

Nhịp mùa vụ và nhịp sống của người địa phương

Ở một vùng sống bằng cây lâu năm như Tuy Đức, lịch của người dân chạy theo vụ chứ không theo lịch nghỉ lễ. Mùa thu hoạch cà phê cuối năm là lúc cả nhà ra rẫy từ sáng sớm tới chiều, thuê thêm người hái, tối về còn phơi, đảo, đóng bao. Mùa tưới đầu năm là lúc giành nước, chạy máy bơm thâu đêm. Những lúc ấy người ta tiếp khách ngắn và vội, không phải vì kém hiếu khách.

Giữa mùa mưa, việc vườn thưa hơn: làm cỏ, bón phân, chăm cây. Đây lại là lúc nhiều người có thời gian ngồi uống cà phê, kể chuyện vùng đất, dẫn khách quen đi một vòng. Người đi để tìm hiểu đời sống, phỏng vấn, viết lách hay làm việc với hợp tác xã thường thấy giữa mùa mưa dễ hẹn hơn mùa khô.

Cuối năm âm lịch, lao động thời vụ về quê, xóm vườn yên hẳn; sau Tết người ta quay lại nhịp làm. Các buôn M'nông có những dịp lễ gắn với mùa rẫy, nhưng thời điểm và cách tổ chức thay đổi theo từng buôn, từng năm; muốn dự thì hỏi qua người quen hoặc chính quyền xã, không tự đến xem như xem biểu diễn.

Kiểm tra thời tiết và đường sá trước chuyến đi

Dù chọn mùa nào, vài ngày trước khi lên đường vẫn nên làm mấy việc sau, vì một trận mưa lớn hay một đoạn đường sạt có thể đổi hẳn kế hoạch:

1. Xem dự báo thời tiết theo ngày và theo giờ cho khu vực Lâm Đồng, chú ý vùng phía tây nam tỉnh (Đắk Nông cũ), không chỉ xem dự báo Đà Lạt.
2. Nếu đi mùa mưa, xem có tin áp thấp, bão ở biển Đông hay không; hoàn lưu bão có thể gây mưa lớn nhiều ngày trên cao nguyên.
3. Hỏi chỗ nghỉ hoặc người quen trong vùng tình trạng đường vào những nơi định đến, nhất là đường đất và đường đang thi công.
4. Theo dõi thông báo phân luồng, cấm đường tạm thời của cơ quan chức năng trên quốc lộ 14, 14C và các tuyến liên quan.
5. Chuẩn bị phương án thay thế cho mỗi ngày: nếu mưa, làm gì ở trung tâm; nếu đường xấu, bỏ điểm nào.
6. Mùa khô, hỏi xem có cảnh báo cháy rừng hay hạn chế vào rừng ở khu vực nào không.

Năm phút gọi điện hỏi trước thường tiết kiệm cả buổi chạy xe vô ích, hoặc tránh được một đêm kẹt lại vì đường ngập.

Câu hỏi thường gặp

Tháng mấy Tuy Đức mưa nhiều nhất?

Cao điểm mưa thường rơi vào nửa sau mùa mưa, khoảng tháng tám đến tháng mười, có những đợt mưa dầm vài ngày liền. Mỗi năm mưa đến và dứt sớm muộn khác nhau, nên xem dự báo thời tiết của khu vực Lâm Đồng, Đắk Nông cũ trong tuần đi và hỏi người địa phương.

Mùa khô ở Tuy Đức có lạnh không?

Ban ngày mùa khô vẫn nắng và có lúc khá nóng, nhưng đêm và sáng sớm se lạnh, nhất là khoảng cuối năm và đầu năm. Nên mang áo khoác mỏng, đặc biệt khi chạy xe máy sáng sớm hoặc tối, gió trên đồi trống làm cảm giác lạnh hơn nhiệt độ thật.

Đi Tuy Đức dịp Tết có được không?

Dịp Tết rơi vào mùa khô, thời tiết đẹp, có thể trùng mùa hoa cà phê ở một số vườn. Nhưng quán xá, nhà nghỉ có thể nghỉ vài ngày, và đây là dịp gia đình nên việc ghé thăm vườn, buôn cần tế nhị hơn. Hỏi chỗ ăn ở trước khi đi.

Có thời điểm nào không nên đi Tuy Đức không?

Không có tháng cấm, nhưng nên tránh những ngày đang có mưa lớn kéo dài, có cảnh báo lũ, sạt lở, và tránh đi thác vào giữa mùa mưa. Nếu mục đích là làm việc với nhà vườn, tránh cao điểm thu hoạch vì người ta không có thời gian tiếp.

Mùa nào bụi đỏ nhiều nhất và có cách nào đỡ không?

Giữa và cuối mùa khô bụi nhiều nhất trên đường đất và đường đang thi công. Mặc áo dài tay màu tối, đeo khẩu trang và kính, bọc máy ảnh trong túi, đi sau xe khác một khoảng xa. Về chỗ nghỉ nên lau sạch bụi khỏi xích xe và thiết bị.